Taiping İsyanı

Taiping İsyanı; Çin’in güneyinde, 1851 -1864 yılları arasında süren, siyasal ve dinsel bir ayaklanmadır. 20 milyon (bazı kaynaklarda 30 milyon) insanın yaşamını kaybettiği, bu iç isyan,  bilançosuyla Birinci Dünya Savaşı’nı geride bırakmıştır.

Taiping- Tanrının Çinli Oğlu

Çin tarihinin en kanlı çatışması olarak tarihe geçen isyanın başlama nedenleri arasında; İngiltere ile yapılan Afyon Savaşaları ve yolsuzluklar nedeniyle yoksul kesimin giderek artması gösterilebilir. Gittikçe fakirleşen halk için mülkiyet odaklı bir anlayış oldukça cazip hale gelmiştir.  “Malların Ortak Paylaşımı” sloganı yoksul halkı bir amaç etrafında toplamaya yetmiştir. Bu fikir ise Hong Xiuguan’dan gelmiştir.

Hong Xiuguan, Çin’in Kanton bölgesinde yaşayan fakir bir gençtir(1850-1864). Birçok memuriyet sınavına girmiş ve başarılı olamamıştır. Hristiyanlıkla da bu dönemde tanışan genç Hong, ruhsal karmaşalar yaşamaya ve hayaller görmeye başlamıştır. Tanrının oğlu ve İsa’nın kardeşi olduğunu ve Çin’de dini bir reformu amaçladığını insanlara anlatmaya başlamıştır. Aradığı desteği yakın arkadaşı Feng Yunshan’dan gören Hong, Bai Shondi Hui (Tanrıya Tapanlar Birliği) adında bir tarikat kurmuştur. “Malların ortak paylaşımı” sloganı da bu tarikat ile birlikte ortaya çıkmıştır.

Hong’un 3 yıl sonra liderliğini üstlendiği bu tarikatın inanç sistemi, itaat ve ibadet üzerine kurulmuştur. Kölelik, zina , afyon, fuhuş, içki içmek, tarikat kadınları için ayak bağlamak vb. birçok davranış yasaklanmıştır.

1840lı yıllarda Çin Hükümeti, bu tarikatın önüne geçmeye çalışmıştır ancak Bai Shondi Hui tarikatı askeri alanda da gelişmeyi başarmıştır. İsyan ise kaçınılmaz olmuştur.

1 Ocak 1851 yılında Hong, Taiping Tianguo’yu (Tanrısal Büyük Barış Krallığı) ilan etmiştir. Teokratik bir krallık, ülke yönetimindeki Qing Hanedanlığına karşı; büyük bir ayaklanmaya kalkışmıştır.

Askerleri

Askeri kuvvetleri kısa zamanda 1 milyona ulaşmıştır. Bununla birlikte ordusu, son derece disiplinli ve her an ölmeye hazır askerlerden oluşmuştur. Askerlerin adanmışlığı ise, bu uğurda öldüklerinde güzel bir ahiret hayatlarının olacağına inandırılmalarından gelmektedir. Disiplin ve inanç, askerlerin üniformalarına ve ibadetlerine de yansımıştır. Taipinglilerin kadınlar ve erkekler ayrı olmak üzere her sabah 1 saat ibadet ettikleri bilinmektedir. Üniformaları kırmızı ceket ve mavi pantolondan oluşan askerleri de her sabah saat 6 ve 7 arası ibadetlerini gerçekleştirmiştir.  Yoksul destekçilerden düzenli bir orduya ulaşmayı başaran Hong, 10 Mart 1853 tarihinde Nanjing şehrini ele geçirmeyi başarmıştır. Nanjing şehrinin ismini Tianjin (Tanrısal Şehir) olarak değiştirmiş ve Tianjin’i de Taiping’in başkenti ilan etmiştir. Bu başarının ardından ordu, Beijing’e (Pekin) saldırmıştır ancak başarılı olamamıştır.  Pekin’deki girişim başarısızlıkla sonuçlansa da, 10 yıl boyunca krallığını genişletmeyi hedefleyen Hong, Yangtze Vadisi’nde başarılara imza atmıştır.

Taiping’de Sorun

Qing Hanedanlığı’nın; yani Çin Hükümeti’nin tehdit olarak kabul etmeye başladığı, Taiping Krallığı’nda iç karışıklıklar ortaya çıkmaya başlamıştır. Taiping Devlet Başanı Yang Xiuqing, Taiping’de gücü ele geçirmek ve Taiping’in en yetkili kişisi olmak için harekete geçmiştir.  Taiping; Büyük Barış Krallığı’nın kuzey kralı olarak adlandırılan Wei Changhui,  Devlet Başkanu Yang Xiuqing ve yandaşlarını kılıçtan geçirerek, devlet başkanının bu girişiminin başarısız olmasını sağlamıştır. Ancak Wei Changhui, Hong tarafından bir tehdit olarak görülmüş ve 2 Eylül 1856 tarihinde öldürülmüştür. Aslen bir şair olan, Taiping liderlerinden Shi Dakai (Yi- Wang olarak da bilinir) bu gelişmelerden rahatsız olmuş ve ayaklanmaya katılan bir grup insanla birlikte kaçmıştır. Hong ise aktif yönetimden ayrılmış ve kendini dünya zevklerine vermiştir. Savaş ortamı ve idareciler arasında yaşanan bu gelişmeler, Taiping’in güç kaybetmesine neden olmuştur. Nitekim, Şangay’a bir saldırı düzenlenmiş ve başarısız olunmuştur.

“Tanrı Bizi Korur!”- Şangay Yenilgisi

Çin saray görevlilerinden Zeng Guafon’un, konfüçyusçuluk yani Hong’un teokratik krallık anlayışına olan nefreti düşmanlık boyutuna ulaşmış ve Zeng için Taiping İsyanı’nın bastırılması kişisel bir mesele haline gelmiştir. Bu sebeple 1862 yılında silahlı kuvvetlerle Nanjing’i, bir diğer adıyla Tianjin’i kuşatmıştır. Taiping Krallığı’nın başkentini kuşatan Zeng, Şangay yenilgisinin aradından zayıflayan Taiping yönetimini 1864’te yenilgiye uğratmıştır.

Ancak Zeng’in Taiping İsyanı’ndaki rolü, Taiping’in Şangay başarısızlığıyla önem kazanmıştır. Hong zevk ve sefa içerisindeyken, Taiping yönetiminde birtakım çıkar çatışmalarının baş göstermesinin Taiping’i zayıflattığından bahsetmiştik. Qing Hanedanlığı, bu karışıklığı fırsat bilmiş ve Şangay’a saldıran Hong’u Fransız ve İngiliz yardımı alarak yenilgiye uğratmıştır.

1864 yılında artan bu baskı; Taiping’de ayaklanmaya katılan birçok kişinin hatta komutanların bile kaçmasına neden olmuştur ve isyan bastırılmıştır. Ancak Hong, kaçmayı tercih etmemiştir ve tanrının oğlunu ve Taiping’i koruyacağına inanmıştır. Utanç içerisinde yaşamaktan ya da düşman tarafından öldürülmektense, kendini öldürmeyi tercih etmiştir. Zehir içerek intihar eden Hong’un ardından  isyanın etkisi 1868 yılına kadar sürmüştür.

Taiping İsyanı ve Hong – Detaylar

Taiping İsyanı, yaklaşık 13- 14 yıl sürmüştür. Bu isyanda ölen insan sayısıysa 20 milyonun üzerinde kabul edilmektedir. Kaynaklarda, Birinci Dünya Savaşı’nda hayatını kaybeden insanlardan daha fazla insanın hayatını kaybettiği söylenir.

Qing Hanedanlığı’nın yolsuzlukları ve afyon savaşları, Çin halkını yoksullaştırmakla kalmamış ve bir umut arayışı doğurmuştur. Yoksul kesimi bir araya getiren sadece Hristiyanlık olmamıştır. Kazanılan mülklerin tarikat arasında eşit bölüşüleceğine dair verilen garanti , kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olması ve maddi dünyada olmasa bile manevi dünyada güzel bir hayat sürüleceğinin söylenmesi, tarikatın giderek büyümesine zemin hazırlamıştır.

Hong’un, Amerikalı Misyoner Vaiz Isaachar J. Roberts’tan dersler aldığı bilinmektedir. İş bu,  bazı tarihçiler Taiping İsyanı’nda misyonerlerin payının fazla olduğunu kabul etmektedir.  Güney Çinli Hong ise öğretmen olmak için girdiği memuriyet sınavlarının tamamında başarısız olmuştur. 1837’deki son başarısızlığının ardından Hong’un bir depresyona sürüklendiği görülmüştür. Depresyona eşlik eden halusinasyonlarla birlikte; Hong, Vaiz Roberts’tan öğrendiklerini tatbik edip, vaazlar vermeye başlamıştır.

Çin toplumu ise Hristiyanlıkla yeni yeni taşmıştır ve kuraklık ya da su baskınları yüzünden bile Qing Hanedanlığı’nı suçlamaya başlamıştır.Karışık iç siyaset ve artan yoksulluk Hong’un oluşturmaya çalıştığı dini bir muhalefetin beklenenden fazla destekçiye ulaşmasını sağlamıştır. Kısa sürede Mesih İsa’nın kardeşi olduğu iddiası kabul gören Hong, “Cennet Krallığı’nı” kurmuş ve Vaiz Roberts’ı da dışişleri bakanı ilan etmiştir.

Hong; kumar, fuhuş, afyon kullanımı vb. davranışlarla birlikte çok eşliliği de yasaklamıştır. Ancak Hong’un kendine bir harem kurduğu bilinmektedir. ‘de çıkan karışıklıklar esnasında da haremiyle daha meşgul olması, Hong’un dünyevi zevkleri daha fazla önemsediğini göstermektedir.

Çin Hükümeti’nin o sıra; Avrupalılarla, özellikle İngilizlerle afyon ticaretiyle ilgili sık sık çarpışma yaşadığı bilinmektedir.  Sosyal bir politika benimseyen ve Hristiyanlık öğretileri doğrultusunda ilerleyen Hong’u başlarda merakla izleyen Avrupalıların, daha sonra Qing Hanedanlığı’na yardım etmesi; Hong’un afyonu yasaklamasıyla açıklanabilir. Taipinglilerin afyon kullanımıyla ilgili politikası, Avrupalıların çıkarlarına ters düşmüştür.

Kaynaklar, Hong’tan sonra iktidara geçen oğlunun da mücadeleyi sürdüremediğini göstermektedir.Bu dinamikler eşliğinde Çin tarihinin ve dünya tarihinin en kanlı çatışmalarından biri olan isyan başlamış ve kanlı bir biçimde son bulmuştur.  İsyan’dan sonra ise 1870 yılında gizli bir biçimde kurulan Boxer Cemiyeti , Avrupalı sömürgecilere ve Hristiyanlara karşı ayaklanmıştır(1899-1901). Bu da Taiping İsyanı’nın yankılarının, Çin Hükümeti üzerinde oldukça ağır olduğunu göstermektedir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir